Του Άκη Έβενη
Καθώς βαδίζουμε προς το 2027, μια χρονιά ορόσημο όπου ο ραδιοσταθμός της Αθήνας 9.84 στα FM θα συμπληρώσει τα 40 χρόνια αδιάλειπτης λειτουργίας του, είναι η κατάλληλη στιγμή να θυμηθούμε πώς ο δρόμος για τη δημοτική και την ιδιωτική ραδιοφωνία στην Ελλάδα δεν ανοίχτηκε εύκολα, αλλά μέσα από πολιτικές συγκρούσεις, δικαστικές μάχες και την αποφασιστικότητα μιας ομάδας ανθρώπων που αμφισβήτησαν το κρατικό κατεστημένο.
Στα μέσα της δεκαετίας του 1980, το ραδιοφωνικό τοπίο στην Ελλάδα παρέμενε εγκλωβισμένο σε ένα αυστηρό, κρατικό μονοπώλιο. Η ενημέρωση και η ψυχαγωγία ελέγχονταν αποκλειστικά από την ΕΡΤ, ενώ τα ερτζιανά της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης «οργώνονταν» μέρα - νύχτα από τα κρατικά ραδιογωνιόμετρα, τα οποία καταδίωκαν μανιωδώς τους ραδιοερασιτέχνες «πειρατές» της εποχής. Μέσα σε αυτό το κλίμα διώξεων, μια ομάδα διανοουμένων, δημοσιογράφων και νομικών αποφάσισε να αμφισβητήσει την πολιτική εξουσία στην πράξη, όχι με σκοπό το κέρδος ή την αναμετάδοση μουσικού ρεπερτορίου, αλλά με αίτημα τον πλουραλισμό και την ελευθερία της έκφρασης.
Η πρώτη πολιτική παρέμβαση (1985)
Η αρχή έγινε στις 8 Ιουνίου 1985, μόλις δέκα ημέρες πριν από τις κρίσιμες βουλευτικές εκλογές. Ένας νέος σταθμός, το «Κανάλι 15», έκανε την εμφάνισή του στα FM, ανατρέποντας τα μέχρι τότε δεδομένα. Η «Ομάδα Πρωτοβουλίας για την Ελεύθερη Ραδιοφωνία», με ηγετική φυσιογνωμία τον Ρούσσο Κούνδουρο, δεν κρύφτηκε. Αντίθετα, απηύθυνε ανοιχτό κάλεσμα σε όλα τα πολιτικά κόμματα να παρουσιάσουν τις θέσεις τους μέσα από τις συχνότητές του. Η κίνηση αυτή αποτελούσε μια ευθεία, θεσμική πρόκληση κατά του κρατικού μονοπωλίου και την πρώτη συγκροτημένη πρόταση για μια ελεύθερη, πολυφωνική ενημέρωση. Σε αυτή την περίοδο εντατικοποίησης των διώξεων, ο σταθμός αποτέλεσε και τη ραδιοφωνική αφετηρία για τον δημοσιογράφο και νομικό, Γιάννη Τζαννετάκο.
Η Ιστορική εισβολή και το «Σύνθημα» (1986)
Η κορύφωση του δράματος γράφτηκε την Κυριακή 30 Μαρτίου 1986, στις 7 το απόγευμα. Το «Κανάλι 15» εξέπεμπε πρόγραμμα απ’ ευθείας από το σπίτι του παραγωγού Αλέξανδρου Γιώτη στη συχνότητα 105 των FM. Στο μικρόφωνο βρισκόταν ο διαπρεπής καθηγητής της Νομικής, Φαίδων Βεγλερής, αναλύοντας το συνταγματικό δικαίωμα των Ελλήνων πολιτών στην ελεύθερη επικοινωνία.
Μία ώρα αργότερα, το κουδούνι του σπιτιού χτύπησε. Στην πόρτα δεν βρισκόταν κάποιος ακροατής, αλλά ο εισαγγελέας Παναγιώτης Αθανασίου, συνοδευόμενος από αστυνομικές δυνάμεις και έναν τεχνικό του Υπουργείου Συγκοινωνιών. Παρά την προσπάθεια του τεχνικού να αποσυνδέσει τον πομπό, ο Αλέξανδρος Γιώτης τον εμπόδισε σθεναρά. Η εκπομπή συνεχίστηκε κανονικά σε μια φορτισμένη, πρωτόγνωρη ατμόσφαιρα. Ο εισαγγελέας, συνηθισμένος σε καταδιώξεις νεαρών ερασιτεχνών, βρέθηκε αντιμέτωπος με κορυφαίους ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών.
Καθώς οι αρχές ετοιμάζονταν να κλείσουν τον σταθμό, ακούστηκε στον αέρα το ιστορικό πλέον μήνυμα: «Εδώ Κανάλι 15 στα FM από τους 105. Το σύνθημά μας από δω και μπρος είναι: εκπομπή δεν γίνεται χωρίς τον Αρκουδέα», μια ειρωνική αναφορά στον, τότε, αστυνομικό διευθυντή Αθηνών. Αμέσως μετά, ο Ρούσσος Κούνδουρος πήρε τον λόγο, ξεκαθαρίζοντας τη στάση της ομάδας: «Θα συνεχίσουμε παρά την όποια αντίδραση. Θα ανακοινωθεί από τον τύπο πότε θα γίνει αυτό».
Ο σταθμός σίγησε και τα μηχανήματα κατασχέθηκαν. Η αστυνομία προχώρησε στη σύλληψη 17 επιφανών πολιτών, ανάμεσα στους οποίους ήταν οι: Ρούσσος Κούνδουρος, Γιάννης Τζαννετάκος, Κώστας Ταχτσής, Φαίδων Βεγλερής, Λεωνίδας Φοίβος Κόσκος, Αλέξανδρος Γιώτης, Στέλιος Κούλογλου, Περικλής Βασιλόπουλος, Άκης Κοσώνας, Ευάγγελος Αραμπατζής, Μπήλιω Τσουκαλά, Τηλέμαχος Μαράτος, Σπύρος Μάνδρος Λευτέρης Κουσούλης, Κώστας Ζουράρις, Σπήλιος Παπασπηλιόπουλος.
Ποιοι κλήθηκαν στη δίκη
Οι πολιτικοί και κοινωνικοί κλυδωνισμοί
Η βίαιη διακοπή της εκπομπής και οι μαζικές συλλήψεις προκάλεσαν άμεσα ισχυρές αντιδράσεις, οι οποίες προήλθαν από τρία μέτωπα:
• Η κυβερνητική στάση (ΠΑΣΟΚ): Η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου τήρησε σκληρή γραμμή, θεωρώντας την κίνηση ως παράνομη ανταρσία κατά της έννομης τάξης. Ωστόσο, η εικόνα των αστυνομικών να οδηγούν στο αυτόφωρο καθηγητές πανεπιστημίου, γνωστούς δημοσιογράφους και κορυφαίους συγγραφείς προκάλεσε τεράστια πολιτική αμηχανία η οποία γύρισε μπούμερανγκ στην εξουσία.
• Η κατακραυγή του Τύπου: Το θέμα κυριάρχησε στα πρωτοσέλιδα της εποχής. Ακόμη και εφημερίδες φιλικά προσκείμενες προς την κυβέρνηση άσκησαν δριμεία κριτική για τον αυταρχικό τρόπο καταστολής. Οι δημοσιογράφοι αγκάλιασαν τον όρο «Ελεύθερη Ραδιοφωνία» και μετέτρεψαν τους 17 συλληφθέντες σε σύμβολα της ελεύθερης έκφρασης, αναδεικνύοντας ότι η Ελλάδα ήταν η τελευταία χώρα στην Ευρώπη με κρατικό μονοπώλιο στα ερτζιανά.
• Το «όπλο» της αντιπολίτευσης: Η Νέα Δημοκρατία και τα κόμματα της Αριστεράς καταδίκασαν άμεσα τη «φίμωση της ενημέρωσης». Το περιστατικό συνέβη λίγους μήνες πριν από της δημοτικές εκλογές του Οκτωβρίου του 1986. Η καταστολή του «Καναλιού 15» έδωσε το τέλειο πολιτικό πάτημα στους υποψήφιους δημάρχους των μεγάλων πόλεων (Μιλτιάδη Έβερτ στην Αθήνα, Σωτήρη Κούβελα στη Θεσσαλονίκη, Ανδρέα Ανδριανόπουλο στον Πειραιά) να εντάξουν στα προγράμματά τους την άμεση ίδρυση δημοτικών ραδιοφώνων
Η δικαίωση και η κληρονομιά
Η δικαστική περιπέτεια της ομάδας κράτησε σχεδόν δύο χρόνια. Στις 18 Ιανουαρίου 1988, η υπόθεση εκδικάστηκε και το δικαστήριο προχώρησε στην πανηγυρική αθώωση και των 17 κατηγορουμένων, δικαιώνοντας ηθικά και νομικά τον αγώνα τους.
Το «Κανάλι 15» μπορεί να σίγησε εκείνο το βράδυ του 1986, αλλά το πολιτικό και κοινωνικό του αποτύπωμα ήταν μη αναστρέψιμο. Η θυσία και η επιμονή των ανθρώπων του ανάγκασαν την πολιτική εξουσία σε οπισθοχώρηση. Είχε ήδη ανοίξει διάπλατα ο δρόμος για τον Μιλτιάδη Έβερτ, ο οποίος, αξιοποιώντας την τεχνογνωσία της ομάδας του «Καναλιού 15», και κάποιων στελεχών της ΕΡΤ, έβγαλε στον αέρα τον «Αθήνα 9.84» της 31ης Μαΐου 1987, σπάζοντας οριστικά το κρατικό μονοπώλιο και αλλάζοντας για πάντα την ιστορία της ελληνικής ενημέρωσης.
Ο Αλέξανδρος Γιώτης και η Μπίλιω Τσουκαλά (δεξιά) με συνεργάτιδα του Ρ/Σ « ΚΑΝΑΛΙ 15»
ΠΗΓΕΣ: - Αποκόμματα δημοσιευμάτων από αρχείο του δικηγόρου Κωστή Φιλιππόπουλο.
- Πληροφορίες από Γιάννη Τζαννετάκο, γενικό διευθυντή του Ρ/Σ «Αθήνα 984» (1987 – 1989)
- Όσα στοιχεία αναφέρονται στην παράγραφο, «Η Ιστορική Εισβολή και το «Σύνθημα» (1986)», πάρθηκαν από το «Χρονολόγιο Δημιουργίας Ελεύθερης Ραδιοφωνίας», του Ανδρέα Ρουμελιώτη.
