«Εδώ Πολυτεχνείο!»: Οι φωνές που νίκησαν το σκοτάδι, τα ηχητικά ντοκουμέντα του Πολυτεχνείου

«Εδώ Πολυτεχνείο!»: Οι φωνές που νίκησαν το σκοτάδι, τα ηχητικά ντοκουμέντα του Πολυτεχνείου

 

Του Άκη Έβενη

 Υπάρχουν κάποιες στιγμές στην ιστορία ενός έθνους που ο χρόνος σταματά και η ψυχή ενός λαού ορθώνει το ανάστημά της απέναντι στο σκοτάδι. Η κατάληψη της Νομικής τον Φεβρουάριο του 1973 και η αιματοβαμμένη εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του ίδιου έτους δεν ήταν απλώς φοιτητικές κινητοποιήσεις αλλά η κραυγή μιας ολόκληρης γενιάς που αρνήθηκε να σκύψει το κεφάλι στη δικτατορία. Η Νομική άναψε την πρώτη σπίθα της αξιοπρέπειας και έδειξε τον δρόμο. Το Πολυτεχνείο έγινε η ίδια η φλόγα που έκαψε τα θεμέλια της χούντας και έγραψε με ανεξίτηλο μελάνι το χρονικό της ελευθερίας.

Με αφορμή την 53η επέτειο της 17ης Νοεμβρίου ανοίγουμε το αρχείο της συλλογικής μνήμης μας και παρουσιάζουμε δύο σπάνια και συγκλονιστικά ηχητικά ντοκουμέντα. Πρόκειται για δύο δίσκους που κλείνουν μέσα τους τις ανάσες, τα συνθήματα, την ελπίδα και τον πόνο εκείνων των μαύρων αλλά και τόσο φωτεινών ημερών.

  1. Εδώ Πολυτεχνείο! (Ένα ηχητικό ντοκουμέντο) – 1974, εταιρεία ΛΥΡΑ

Ταξίδι στις μέρες της φωτιάς

Αυτός ο δίσκος δεν είναι απλώς ένα ηχογράφημα αλλά ένα κομμάτι ζωντανής ιστορίας που διασώθηκε χάρη στην αυταπάρνηση των ανθρώπων που βρέθηκαν στην πρώτη γραμμή. Ψυχή της προσπάθειας αυτής υπήρξε ο μουσικολόγος, συνθέτης και παραγωγός ραδιοφωνικών προγραμμάτων της ΕΡΤ ο Γιώργος Παπαδάκης. Ένας πολύ αξιόλογος πνευματικός άνθρωπος που έφυγε νωρίς από τη ζωή, αφήνοντας πίσω του ένα σπουδαίο αρχείο ηχογραφήσεων με Έλληνες παραδοσιακούς μουσικούς. Ο Γιώργος Παπαδάκης, μαζί με τον Μανώλη Μποφιλάκη, περπάτησαν μέσα στο φλεγόμενο Πολυτεχνείο και στους γύρω δρόμους της Πατησίων τον Νοέμβριο του 1973 κρατώντας τα μηχανήματα της ηχογράφησης σαν όπλα απέναντι στη λήθη. Ήταν εκείνος που συνέλεξε το υλικό, το μοντάρισε και το εξέδωσε σε δίσκο, χωρίς μάλιστα να διεκδικήσει ποτέ πνευματικά δικαιώματα. Μέσα από δεκάδες ώρες γεμάτες αγωνία, φωνές και πυροβολισμούς απομονώθηκαν με απόλυτο σεβασμό και αντικειμενικότητα οι πιο συγκλονιστικές στιγμές για να μείνουν για πάντα ζωντανές. Η τεχνική επεξεργασία για το τελικό αποτύπωμα του ήχου έγινε στα ιστορικά studio της Columbia από τους Δημήτρη Κανή και Γιώργο Κωνσταντόπουλο και το υλικό κυκλοφόρησε από τη ΛΥΡΑ το 1974 νωρίς στη Μεταπολίτευση όταν οι πληγές ήταν ακόμα ανοιχτές. Δείχνοντας μάλιστα το ήθος της εποχής, σε μια πράξη αγνής αλληλεγγύης, οι δύο ηχολήπτες προσέφεραν όλα τα έσοδά τους που αντιστοιχούσαν σε ποσοστό 10% από τις πωλήσεις για υποτροφίες των φοιτητών του Πολυτεχνείου με την εταιρεία ΛΥΡΑ να διπλασιάζει το ποσό τιμώντας τους αγώνες της νεολαίας. Η Α΄ Πλευρά του δίσκου μάς ταξιδεύει στην Παρασκευή 16 Νοεμβρίου, μεταφέροντας τον παλμό μέσα από το ίδρυμα και τις εκπομπές του ερασιτεχνικού σταθμού, ενώ η Β΄ Πλευρά αποτυπώνει τη δραματική νύχτα της 16ης προς 17η Νοεμβρίου και το πρωί του Σαββάτου στους γύρω δρόμους της Αθήνας.

  • Α΄ Πλευρά (Παρασκευή 16 Νοεμβρίου). Ο παλμός που μεγαλώνει και η ελπίδα που θεριεύει μέσα στον χώρο του Πολυτεχνείου μαζί με τις πρώτες καθαρές εκπομπές του ερασιτεχνικού ραδιοσταθμού που καλούσε τον λαό να ξυπνήσει.
  • Β΄ Πλευρά (Νύχτα 16 προς 17 Νοεμβρίου και Σάββατο Πρωί). Το σκοτάδι που πυκνώνει και οι τελευταίες δραματικές εκπομπές του σταθμού μέσα από το πολιορκημένο ίδρυμα μαζί με τον απόηχο της βίας στους γύρω δρόμους στην Πατησίων, στην Γ΄ Σεπτεμβρίου και στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας εκεί όπου γράφτηκε η τραγωδία και το μεγαλείο εκείνου του Σαββάτου.

 

  1. «Εδώ Πολυτεχνείο» – 1978, εταιρεία έκδοσης Manifesto

Τέσσερα χρόνια μετά ένας άλλος δίσκος έρχεται να προσθέσει το δικό του λιθαράκι στο προσκλητήριο της μνήμης.

  • Ο αντίλαλος του Σαββάτου: Η έκδοση αυτή εστιάζει αποκλειστικά στις κρίσιμες και δραματικές ώρες του Σαββάτου 17 Νοεμβρίου μεταφέροντας την ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα μέσα και γύρω από το Πολυτεχνείο.
  • Οι ανώνυμοι ήρωες: Στο πέρασμα του χρόνου δεν διασώθηκαν τα ονόματα των ηχοληπτών που ρίσκαραν τη ζωή τους για να καταγράψουν την αλήθεια και αυτή η σιωπή κάνει το ντοκουμέντο ακόμα πιο ιερό καθώς ακούγεται ο ήχος της ίδιας της Ιστορίας που κυκλοφόρησε από την εταιρεία Manifesto στην οδό Ζαΐμη στην καρδιά των Εξαρχείων.

 

Ακούγοντας αυτά τα ηχογραφήματα, σήμερα, σε μια εποχή γεμάτη παγκόσμια αναστάτωση, αβεβαιότητα και νέα αδιέξοδα, συνειδητοποιούμε πως η Ιστορία δεν κλείνεται σε ντοσιέ. Οι εποχές αλλάζουν, όμως η ανθρώπινη ανάγκη για δικαιοσύνη παραμένει ίδια. Όταν οι λαοί νιώθουν να ασφυκτιούν κάτω από το βάρος της αδικίας, βρίσκουν πάντα τη δύναμη να ξεσηκωθούν. Η σιωπή τότε γίνεται κραυγή και ο φόβος μετατρέπεται σε θάρρος. Τα ηχητικά αυτά ντοκουμέντα μάς θυμίζουν πως η ελπίδα δεν γεννιέται όταν όλα είναι εύκολα, αλλά μέσα στις πιο δύσκολες στιγμές, εκεί όπου οι άνθρωποι ενώνονται και γίνονται μια γροθιά για να διεκδικήσουν τη ζωή τους.